“Çocuğumla iletişim kuramıyorum” diyorsanız ilk adım daha çok konuşmak değil, konuşmanın güvenli olduğu kısa anlar oluşturmaktır. Çocuğunuzun hemen açılmasını beklemeyin. Birlikte yemek hazırlarken, otobüs beklerken veya akşam odasına uğradığınızda birkaç dakikalık temas kurun. Önce dinleyin, sonra sınırı veya çözümü konuşun. İletişim çoğu zaman tek bir büyük konuşmayla değil, baskısız ve tutarlı küçük temaslarla yeniden kurulur.
Konuşma neden hemen tartışmaya dönüşüyor?
Konuşma hızlıca tartışmaya dönüyorsa iki taraf da duyulmadığını düşünüyor olabilir. Siz sorunu çözmeye çalışırken çocuğunuz sorgulandığını, eleştirildiğini ya da vereceği cevabın başına iş açacağını hissedebilir. Bu, sizin kötü bir ebeveyn olduğunuz anlamına gelmez. Yine de kullandığınız zamanlama ve cümleler aranızdaki mesafeyi artırabilir.
Kapıdan girer girmez dersleri, telefonu veya dağınık odası hakkında soru sormak yerine önce temas kurun. “Günün nasıl geçti?” sorusuna “iyi” cevabı gelirse peş peşe soru yöneltmeyin. “Tamam, yemek hazır olduğunda haber vereceğim” deyip alan bırakabilirsiniz. Daha sonra birlikte yaptığınız sıradan bir iş sırasında konu kendiliğinden açılabilir.
Çocuğunuz öfkeliyken açıklama istemek de çoğu zaman işe yaramaz. O anda kısa ve açık konuşun: “Şu an ikimiz de gerginiz. Yirmi dakika sonra mutfakta konuşalım.” Verdiğiniz saatte orada olun. Konuşmayı sürekli ertelemek güveni azaltır, kısa bir ara vermek ise seslerin düşmesine yardımcı olabilir.
Dinlediğinizi nasıl gösterebilirsiniz?
Dinlemek, her söylenene katılmak değildir. Çocuğunuzun ne yaşadığını kendi kelimelerinizle geri söylemeniz yeterlidir. “Arkadaşının bunu herkesin yanında söylemesine çok kızmışsın” cümlesi, hemen öğüt vermekten daha fazla alan açabilir. Yanlış anladıysanız düzeltmesine izin verin.
Telefonu elinizden bırakın ve yüzünüzü ona dönün. Göz teması kurması için zorlamayın. Bazı çocuklar yürürken, arabada yan yana otururken veya bir işle uğraşırken daha rahat konuşur. Konuşmaya hazır olmadığını söylediğinde “Peki, bu akşam tekrar soracağım” gibi belirli bir zaman verin. “Ne zaman istersen gel” iyi niyetlidir, fakat bütün sorumluluğu çocuğa bırakabilir.
- Önce duyduğunuzu bir cümleyle geri söyleyin.
- Öğüt vermeden önce fikrinizi isteyip istemediğini sorun.
- Eski hataları aynı konuşmaya taşımayın.
- Alaycı sözlerden ve başkalarıyla karşılaştırmaktan kaçının.
- Anlattığı özel bir konuyu güvenlik sorunu yoksa aile içinde yaymayın.
Sınır koyarken bağı nasıl korursunuz?
Sınır koymak iletişimi bozmak zorunda değildir. Kuralı kısa söyleyin, gerekçesini açıklayın ve uygulanabilir bir sonuç belirleyin. “Telefonu bırak çünkü ben öyle dedim” yerine “Gece telefon salonda kalacak, çünkü sabah kalkmakta zorlanıyorsun” diyebilirsiniz. Sonra çocuğunuzun itirazını dinleyin. Dinlemek, kuralın otomatik olarak değişeceği anlamına gelmez.
Bir seferde tek konuyu konuşun. Ders, oda, arkadaşlar ve ekran süresini aynı masaya koyduğunuzda çocuk yalnızca eleştirilerin toplamını duyabilir. Salı akşamı sadece geç yatmayı konuşmak daha verimlidir. Bir haftalık küçük bir deneme belirleyin ve hangi kısmın çalışmadığına birlikte bakın.
Sizin de hatanızı kabul etmeniz otoritenizi yok etmez. Sesinizi yükselttiyseniz “Az önce bağırdım, bu doğru değildi” diyebilirsiniz. Ardından sınırı yeniden, sakin biçimde söyleyin. Özür, çocuğun yaptığı davranışı onaylamak değildir. Evde insanların hatadan sonra ilişkiyi onarabildiğini gösterir.
Yaşına göre konuşma biçimi nasıl değişir?
Küçük bir çocuk uzun açıklamaları takip etmekte zorlanabilir. Tek cümlelik yönlendirme, iki seçenek ve somut zaman daha anlaşılırdır. “Birazdan hazırlan” yerine “Bu oyun bitince ayakkabılarını giyeceksin” demek belirsizliği azaltır. Duygusunu adlandırmasına yardım edebilirsiniz, fakat onun adına kesin hüküm vermeyin.
Ergenlikte ise mahremiyet ihtiyacı artabilir. Her sessizliği saygısızlık olarak yorumlamak konuşmayı kapatır. Arkadaşlıkları hakkında bilgi almak isterken sorgu havası oluşturmayın. Nerede olduğunu, eve dönüş saatini ve güvenlikle ilgili kuralları bilmeniz gerekir. Buna karşılık mesajlarını izinsiz okumak güveni ciddi biçimde zedeleyebilir. Gerçek bir güvenlik endişesi varsa bunu nedenleriyle açıkça konuşun.
Bazen ebeveynin beklediği yakınlık ile çocuğun o dönemde verebildiği yakınlık aynı değildir. Bu can yakabilir. Yine de onu konuşmaya zorlamak yerine düzenli temas sunmak daha gerçekçidir. Beraber çay içmek, köpeği gezdirmek veya haftada bir yemek seçmesini istemek küçük görünür. Bağın zemini çoğu zaman bu sıradan anlarda güçlenir.
Ne zaman profesyonel destek istemelisiniz?
İletişim sorunu haftalar boyunca ev, okul ve arkadaşlık hayatını belirgin biçimde etkiliyorsa bir uzmandan görüş alın. Çocuğunuz okula gitmeyi bırakıyor, odasından hiç çıkmıyor, yoğun öfke patlamaları yaşıyor veya ailede herkes birbirinden kaçıyorsa yalnızca iletişim tekniği denemek yeterli olmayabilir.
Devlet hastanesinde çocuk ve ergen ruh sağlığı polikliniği için MHRS üzerinden randevu arayabilirsiniz. Okulun rehberlik servisiyle görüşmek de okulda neler olduğunu anlamanıza yardım edebilir. Bazı Sağlıklı Hayat Merkezleri ve belediyelerin psikolojik danışmanlık birimleri ailelere görüşme sunar. Hizmetin kapsamını ve yaş sınırını doğrudan birime sorun.
İlk görüşmeden önce son haftalarda neyin değiştiğini, tartışmaların hangi saatlerde başladığını ve hangi yaklaşımın kısa da olsa işe yaradığını not edin. Uzman yalnızca çocuğunuzu değil, evdeki iletişim düzenini de anlamak isteyebilir. Bu bir suçlu arama görüşmesi değildir.
Bugün deneyebileceğiniz tek adım
Bugün çözmeniz gereken konuyu seçmeyin. Çocuğunuzla on dakika sürecek, eleştiri içermeyen bir şey yapın. Çay hazırlayın, kısa bir yürüyüşe çıkın veya sevdiği bir videoyu neden beğendiğini dinleyin. Sohbet açılmazsa bunu başarısızlık saymayın. Amaç, yanında hemen savunmaya geçmesi gerekmeyen bir an oluşturmaktır.
Düzenli hatırlatıcı ve kısa öz yardım çalışmaları için HelpClinic kullanılabilir. Uygulamada duygu günlüğü ve iletişim öncesi hazırlanmanıza yardımcı olabilecek kısa egzersizler bulunur. Bunlar bir uzmanın yerini tutmaz. Ücretsiz plan için kredi kartı gerekmez; daha geniş çalışma kataloğuna Premium planda erişilebilir. İlk adımınız daha da basit olabilir: Bu akşam tek bir soruyu sorun ve cevabı düzeltmeye çalışmadan dinleyin.
Sık sorulan sorular
çocuğum benimle konuşmuyor ne yapmalıyım?
Çocuğunuz konuşmuyorsa önce konuşması için baskıyı azaltıp güvenli bir temas alanı oluşturabilirsiniz. Uygun bir anda kısa ve açık bir davet yapın, hazır olduğunda dinleyeceğinizi söyleyin ve hemen çözüm sunmadan yanında kalın. Günlük bir etkinliği birlikte yapmak, yüz yüze ciddi bir konuşmadan daha kolay gelebilir. Sessizliği kişisel bir reddedilme olarak yorumlamamaya çalışın.
çocuğumla konuşurken neden her şey tartışmaya dönüşüyor?
Her konuşmanın tartışmaya dönüşmesi çoğu zaman iki tarafın da duyulmadığını hissetmesi ve konuşmaya zaten gergin başlamasıyla ilgilidir. Önce konuyu daraltın, suçlayıcı genellemeler yerine gözlediğiniz davranışı söyleyin ve çocuğunuzun cevabını kesmeden dinleyin. Sesler yükselirse konuşmayı zorla sürdürmek yerine sakinleşmek için ara verip ne zaman devam edeceğinizi birlikte belirleyin.
çocuğuma sınır koyarken iletişimi nasıl korurum?
Sınır koyarken iletişimi korumak için kuralı kısa, anlaşılır ve tutarlı biçimde açıklayın. Çocuğunuzun duygusunu kabul etmek, sınırdan vazgeçmek anlamına gelmez. Neye izin olmadığını söyledikten sonra mümkün olan seçeneği gösterin ve uzun öğütlerden kaçının. Kurala uymadığında kişiliğini eleştirmek yerine davranışa odaklanın, sakinleştikten sonra onun bakışını da dinleyin.
çocuğumla iletişim için ne zaman destek almalıyım?
İletişim sorunları uzun süredir devam ediyor, evdeki gerilim giderek artıyor veya günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel destek isteyebilirsiniz. Çocuğun içine kapanması, okuldan uzaklaşması ya da aile içindeki konuşmaların sürekli kırıcı hale gelmesi de görüşme için neden olabilir. Bir psikolog, aile içindeki döngüyü anlamanıza ve yaşa uygun iletişim yolları geliştirmenize yardımcı olabilir.
