Psikologla ilk görüşme, seni buraya getiren güçlüğü anlattığın ve uzmanın günlük hayatındaki etkileri anlamaya çalıştığı sakin bir konuşmadır. Hazır bir hayat hikâyesine, doğru kelimelere veya kendin hakkında kesin bir açıklamaya ihtiyacın yoktur. Görüşmenin süresi ve ayrıntıları kuruma göre değişebilir. Bu ilk buluşmanın amacı seni yargılamak değil, hangi desteğin sana uygun olabileceğini birlikte belirlemektir. O gün söyleyebildiğin kadarı yeter.
İlk görüşmenin akışı
Psikolog önce neden randevu aldığını ve yaşadığın güçlüğün ne zamandır sürdüğünü sorar. Ardından bunun uykunu, işini, okulunu, ilişkilerini ve günlük sorumluluklarını nasıl etkilediğini anlamaya çalışır. Bazı sorular sıradan gelebilir. Yine de uyku düzeni veya iştah gibi ayrıntılar, yaşadıklarını daha geniş bir çerçevede görmeye yardımcı olur.
Sorular şu konulara değinebilir:
- son günlerdeki ruh hâlin ve duyguların;
- uykun, iştahın ve enerjin;
- iş, okul ve yakın ilişkilerin;
- daha önce aldığın psikolojik veya tıbbi destek;
- zor anlarda ne yaptığın ve nasıl başa çıktığın;
- görüşmelerden ne beklediğin.
Her soruya hemen cevap vermen gerekmez. Bir konunun senin için zor olduğunu veya henüz konuşmaya hazır olmadığını açıkça söyleyebilirsin. Bunu belirtmek görüşmenin olağan bir parçasıdır. Konuya daha sonra dönülmesini isteyebilir ya da o gün hiç konuşmamayı seçebilirsin.
Görüşmenin sonuna doğru psikolog anladıklarını kısaca paylaşabilir ve bir sonraki adımı önerebilir. Bu adım başka bir danışma görüşmesi, psikiyatri değerlendirmesi, düzenli psikolojik destek veya evde uygulayabileceğin kısa bir çalışma olabilir. Önerinin gerekçesini anlamadıysan açıklamasını isteyebilirsin.
Nereden başlayacağını bilmediğinde ne söyleyebilirsin
Konuşmaya başlamanın tek bir doğru yolu yoktur. Bir süredir stresle başa çıkamıyorum, bir şeylerin yolunda olmadığını hissediyorum ama adını koyamıyorum veya nereden başlayacağımı bilmiyorum diyebilirsin. Bu cümlelerden biri, psikoloğun uygun sorularla devam etmesi için yeterlidir.
Kendine bir teşhis koymaya veya uzmanlık terimleri kullanmaya çalışma. Bunun yerine yakın zamanda yaşadığın somut bir olayı anlat. Gece uykuya dalamamak, evden çıkarken yoğun korku hissetmek, sürekli gergin olmak, evde tartışmaların artması veya basit bir işe odaklanamamak anlaşılır örneklerdir. Geçen salı sabahı ne olduğunu anlatman, uzun süredir her şeyin kötü olduğunu söylemenden daha açıklayıcı olabilir.
Ağlamaktan çekiniyorsan bunu konuşmanın başında söyleyebilirsin. Ağlamak görüşmeyi bozmaz ve utanman gereken bir durum değildir. Birkaç dakika durmak, su istemek veya cümleni tamamlayamamak da mümkündür. Sessizlik olduğunda onu hemen doldurmak zorunda değilsin.
Randevu öncesi hazırlık
Psikologla ilk görüşme özel bir hazırlık gerektirmez. Yine de heyecanlandığında ayrıntıları unutabileceğini düşünüyorsan telefonuna veya küçük bir kâğıda birkaç not yaz. Bunları düzgün cümlelere dönüştürmen gerekmez.
Notlarında şunlar bulunabilir:
- şu anda seni en çok zorlayan durum;
- güçlüğün başladığı veya belirgin biçimde arttığı dönem;
- kendini daha iyi ya da daha kötü hissettiğin anlar;
- psikoloğa sormak istediğin sorular;
- daha önce aldığın destek ve ilgili sağlık bilgileri.
Randevudan önce bir süre ruh hâlini, uykunu ve bedenindeki tepkileri gözlemlemek de işe yarayabilir. Her akşam birkaç kelimelik not alman yeterlidir. Bu notlar tekrarlayan durumları görmeni kolaylaştırır. Ancak düzenli kayıt tutmak seni daha fazla geriyorsa bırakabilirsin. Eksiksiz bir günlük hazırlamak görüşmenin şartı değildir.
Türkiye’de kamu üzerinden başvurmak istiyorsan MHRS’den devlet hastanesindeki yetişkin psikiyatri polikliniğine randevu alırsın. Psikiyatrist görüşmeden sonra uygun görürse seni hastanedeki psikoloğa yönlendirebilir. SGK, devlet hastaneleri ile anlaşmalı hastanelerdeki psikiyatri hizmetini karşılar. Özel psikolog seansları SUT kapsamında değildir ve ücretini kendin ödersin. Düzenli görüşmelerde bu, bütçende sürekli bir gider oluşturabilir.
Başka seçenekler de vardır. Sağlıklı Hayat Merkezlerinden veya belediyenin psikolojik danışmanlık biriminden bilgi isteyebilirsin. Bazı illerde 153 belediye çağrı merkezi uygun birime ulaşmana yardım eder. Üniversite öğrencisiysen mediko ya da psikolojik danışmanlık birimine başvurabilirsin. Hizmetin kapsamı ve bekleme süresi kuruma ve şehre göre değişebileceği için doğrudan ilgili birime sormak gerekir.
Özel bir psikologla görüşeceksen randevuyu oluştururken ücreti, görüşme süresini, ödeme biçimini ve iptal koşullarını sor. Gizlilik ilkesinin nasıl uygulandığını ve sınırlarının neler olduğunu da öğren. Bunları görüşme sırasında ilk kez duymak yerine önceden bilmek, odaya daha hazırlıklı girmeni sağlar.
İlk görüşmenin sınırları
Tek bir görüşme çoğu zaman yaşadığın güçlüğün kaynağını kesin biçimde açıklamaz. İlk buluşmada psikolog seni, içinde bulunduğun koşulları ve ihtiyaçlarını anlamaya çalışır. Bazı konuların netleşmesi için başka görüşmeler gerekebilir.
Uzman, fiziksel yakınmalarının bir hekim tarafından değerlendirilmesini önerebilir. Çünkü uyku değişiklikleri, çarpıntı, yorgunluk veya odaklanma güçlüğü yalnızca psikolojik nedenlerle ortaya çıkmaz. Böyle bir öneri, durumunun ağır olduğu anlamına gelmez. Amaç, önemli bir sağlık etkenini gözden kaçırmamaktır.
Psikolog ilaç yazmaz ve hekim raporu düzenlemez. Tıbbi değerlendirme gerektiğinde başvuracağın kişi psikiyatristtir. Devlet hastanesindeki yetişkin psikiyatri polikliniği için MHRS üzerinden randevu oluşturabilirsin. Önerilen adımın neden gerekli olduğunu sormak hakkındır.
Görüşme sana uygun gelmezse
İlk buluşma, o psikologla konuşurken kendini nasıl hissettiğini görmen için de bir fırsattır. Uzmanın deneyimini, çalışma biçimini, görüşmelerin olası sıklığını ve gizlilik ilkesini sorabilirsin. Bir yöntemi veya soruyu anlamadığında daha açık anlatmasını istemen uygundur.
Tam güven ilk dakikada oluşmayabilir. Bunun için zaman gerekir. Yine de saygıyla karşılandığını, sözünün dinlendiğini ve soru sorabildiğini hissetmelisin. Aşağılandığını, baskı gördüğünü veya sürekli yargılandığını düşünüyorsan başka bir psikologla görüşebilirsin. Bu karar için uzun bir açıklama yapmak zorunda değilsin.
Uzman değiştirmek her zaman kolay değildir. Yeni bir randevu beklemek, hikâyeni yeniden anlatmak ve özel görüşmede tekrar ücret ödemek gerekebilir. Bu gerçek bir maliyettir. Güvenliğinle ilgili bir sorun yoksa ilk görüşmeyi tamamlayıp kararını odadan çıktıktan sonra düşünmen daha sağlıklı olabilir.
Ne zaman profesyonel destek almalısın
Kendine zarar verme düşüncen varsa veya yaşamın için yakın bir tehlike bulunuyorsa 112’yi ara ya da en yakın acil servise git. Böyle bir anda uygulama, günlük veya kendi kendine yardım çalışması yeterli değildir. Mümkünse yalnız kalma ve güvendiğin bir kişiye nerede olduğunu söyle.
Acil bir durum olmasa da yaşadığın güçlük uzun süredir devam ediyorsa profesyonel destek için randevu alabilirsin. Uykun belirgin biçimde bozulduysa, insanlardan uzaklaşıyorsan, işe veya okula gitmek zorlaşıyorsa ya da günlük sorumlulukların giderek ağır geliyorsa yalnızca kendi başına denemeye devam etme. MHRS, Sağlıklı Hayat Merkezi, belediyenin psikolojik danışmanlık birimi veya üniversitendeki mediko uygun bir başlangıç olabilir.
Randevuyu beklerken ruh hâlini not etmek ve HelpClinic’teki kısa öz yardım çalışmalarını kullanmak günlük gözlemlerini düzenleyebilir. Uygulama psikolog yerine geçmez, teşhis koymaz ve acil durum hizmeti sunmaz. Bugün yapacağın tek iş, uygun kurumu seçip ilk randevu imkânını sormak olabilir.
Sık sorulan sorular
Psikologla ilk görüşme nasıl geçer?
İlk görüşme, seni zorlayan konuları ve günlük hayatını anlamaya yönelik bir danışmadır. Psikolog neden geldiğini, güçlüğün ne zamandır sürdüğünü, uykunu, işini veya okulunu ve ilişkilerini sorabilir. Görüşmenin sonunda başka bir görüşme, psikiyatri değerlendirmesi, psikolojik destek planı ya da evde deneyebileceğin kısa bir çalışma önerebilir.
İlk görüşmede psikoloğa ne söylemeliyim?
Neden geldiğini anlatan tek bir cümle yeterlidir. Örneğin bir süredir stresle başa çıkamadığını veya nereden başlayacağını bilmediğini söyleyebilirsin. Uzmanlık terimleri kullanman ya da kendine bir açıklama bulman gerekmez. Son günlerde yaşadığın uykusuzluk, gerginlik, isteksizlik, tartışmalar veya odaklanma güçlüğü gibi somut örneklerden söz edebilirsin.
Psikoloğa gitmeden önce nasıl hazırlanmalıyım?
Seni en çok zorlayan durumları ve sormak istediklerini kısa notlar hâlinde yazabilirsin. Güçlüğün ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını, uykundaki değişiklikleri ve daha önce aldığın desteği eklemek görüşmeyi kolaylaştırır. Randevuyu oluştururken görüşme süresini, ücreti, gizlilik ilkesini ve iptal koşullarını da sorman yararlı olur.
Psikolog ilk görüşmede bana ne olduğunu söyler mi?
İlk görüşme genellikle yaşadığın güçlüğün kaynağını kesin biçimde açıklamak için yeterli değildir. Psikolog önce durumu, günlük hayatına etkisini ve ihtiyaçlarını anlamaya çalışır. Ardından başka görüşmeler, psikolojik destek veya psikiyatri değerlendirmesi önerebilir. Psikolog ilaç yazmaz ve hekim değerlendirmesi yapmaz. Tıbbi inceleme gerektiğinde başvuracağın uzman psikiyatristtir.
