Ortada belirgin bir sorun yokken sürekli kaygı duyman, şu anda mutlaka kötü bir şey olduğu anlamına gelmez. Vücudunun alarm sistemi, ihtiyaç kalmadığı halde açık kalmış olabilir. Uzun süren stres, yetersiz uyku, fazla kafein veya bedensel bir sağlık sorunu buna katkıda bulunabilir. Sebepsiz sürekli kaygının nedenini kendi başına kesinleştiremezsin, fakat uzman görüşmesini kolaylaştıracak gözlemler yapabilirsin.

Hiçbir şey olmuyorken kaygı neden ortaya çıkar?

Kaygı doğal bir tepkidir. Zor bir konuşmaya, sınava veya gerçek bir tehlikeye hazırlanmanı sağlar. Uzun süre devam ettiğinde, kontrol edilmesi zorlaştığında ve güvenli ortamlarda da sana eşlik ettiğinde günlük hayatı zorlaştırmaya başlar.

Sürekli kaygı tek bir psikolojik soruna işaret etmek zorunda değildir. Yoğun sorumluluklar, zor bir deneyim, düzensiz uyku, fazla kafein veya uyuşturucu kullanımı etkili olabilir. Bazı hastalıklar ve reçetesiz alınanlar dahil bazı ilaçların istenmeyen etkileri de benzer hisler oluşturabilir. Bu nedenle yalnızca bir nedene odaklanmak yerine tabloyu doktor veya psikologla birlikte değerlendirmek daha yararlıdır.

Endişelenmek bazen sorun çözmek gibi görünür. Aradaki fark günlük hayatta anlaşılır. Sorun çözme sonunda bir karar veya uygulanabilir bir adım bırakır. Endişe ise aynı düşüncelerin çevresinde döner ve seni başladığın yerde, daha yorgun halde bırakır. Uzun süre düşündüğün halde yeni bir sonuca ulaşamıyorsan zihnin çözüm üretmekten çok alarm vermeye devam ediyor olabilir.

Uzun süren kaygı nasıl hissedilir?

Endişeli düşüncelerin yanında şunlar görülebilir:

  • dinlenmekte zorlanma ve sürekli kas gerginliği;
  • kolay öfkelenme veya her an bir şey olacakmış hissi;
  • odaklanma ve yakın zamanda olanları hatırlama güçlüğü;
  • uyku sorunları ve uyuduktan sonra bile süren yorgunluk;
  • baş, kas veya karın ağrıları;
  • çarpıntı, terleme ve nefesin yetmediği hissi.

Bu belirtiler yaygın kaygı sorunlarında görülebilir. Günlük konular hakkında aşırı ve durdurulması zor endişe belirgin olabilir. Yine de yalnızca kaygı hissetmek teşhis için yeterli değildir. Ne kadar zamandır sürdüğü, ne kadar yoğun olduğu ve gününün ne kadarını kapladığı birlikte değerlendirilir.

Önümüzdeki bir hafta boyunca neyi izleyebilirsin?

Birkaç gün boyunca kaygının ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü ve o sırada aklından neler geçtiğini yaz. Bedenindeki belirtileri, saati, önceki gece ne kadar uyuduğunu ve yakın zamanda ne yiyip içtiğini de ekle. Haftanın sonunda kayda bir bütün olarak bak. Gün gün fark edilmeyen tekrarlar böylece görünür hale gelebilir.

Aynı dönemde kafeini azaltabilir, uyuma ve uyanma saatlerini olabildiğince düzenli tutabilirsin. Kısa bir yürüyüş eklemek ve her gün ekransız bir zaman bırakmak da yararlı gözlem koşulları sağlar. Bunlar kaygıyı ortadan kaldırma sözü vermez. Amaç, alarmı artırabilecek etkenleri azaltıp geriye ne kaldığını daha açık görmektir.

Geceyi ayrıca incele. Kaygı uykuya dalmayı güçleştirebilir. Kısa veya bölünen uyku da ertesi gün daha çabuk gerilmene yol açabilir. Haftalardır normalden az uyuyorsan bazı belirtilerin bu döngüyle bağlantılı olması mümkündür. Uyku düzeni, uzmanla konuşurken paylaşmaya değer ilk ayrıntılardan biridir.

Duygu günlüğünden veya düşünceleri sıraya koymaya yardımcı kısa öz yardım araçlarından yararlanabilirsin. HelpClinic bu amaçla günlük ve kısa egzersizler sunar. Bu araçlar kendini gözlemlemene yardımcı olabilir, ancak teşhis koymaz ve bir uzmanın değerlendirmesinin yerini tutmaz.

Kendini izlemenin sınırı nerede?

Belirtileri yazmak yararlı olabilir, fakat herkese iyi gelmez. Her gün kaygının yoğunluğunu ölçmek bazı kişilerin bedensel hislere daha fazla odaklanmasına yol açar. Kaydın seni daha endişeli yaptığını fark edersen akşamları tek cümleyle sınırlandır veya bir süre bırak. Notları daha sonra dışarıdan bakabilecek bir uzmanla değerlendirebilirsin.

Kendi gözlemlerin, belirtilerin bir hastalıktan veya kullandığın ilaçtan kaynaklanıp kaynaklanmadığını gösteremez. Bir uygulamadaki test veya internetteki soru formu da bunu güvenli biçimde ayırt edemez.

Rahatlamak için yaptığın şeyleri de gözden geçir. Belirtileri tekrar tekrar kontrol etmek, yakınlarından sürekli güvence istemek veya işleri ertelemek birkaç dakikalık rahatlık sağlayabilir. Uzun süre tekrarlandığında beynin o durumun gerçekten tehlikeli olduğunu öğrenebilir. Böylece alarm daha kolay devreye girer.

Ne zaman uzmanla görüşmelisin?

Kaygı uzun süredir devam ediyorsa, uykunu bozuyorsa veya iş, okul ve ilişkilerinde belirgin zorluk oluşturuyorsa psikolog ya da doktorla görüş. Yeni ortamlardan kaçınmaya başlaman veya rahatlamak için içkiye ve doktor önerisi olmayan ilaçlara yönelmen de önemli bir işarettir. Durumun çok ağırlaşmasını beklemek zorunda değilsin.

Bedensel belirtiler güçlüyse ilk görüşmeyi bir doktorla yapmak uygun olabilir. Doktor gerekli görürse başka incelemeler ister. Kaygı ve endişe günlük hayatın merkezine yerleşmişse psikolog veya psikiyatrist de belirtilerin bütününü değerlendirebilir.

Kendine zarar verme ya da yaşamına son verme düşüncelerin varsa 112 Acil Çağrı Merkezi'ni ara veya en yakın acil servise git. Yardım gelene kadar yalnız kalmamaya çalış.

Sık sorulan sorular

Ortada bir şey yokken neden kaygı duyuyorum?

Belirgin bir neden olmadan duyulan kaygı uzun süren stres, yorgunluk, düzensiz uyku, fazla kafein veya uyuşturucu kullanımıyla bağlantılı olabilir. Bazı hastalıklar ve ilaçların istenmeyen etkileri de benzer belirtiler oluşturabilir. Kaygının sürmesi bir uzman tarafından değerlendirilmelidir, ancak tek başına bu his belirli bir sağlık sorununun kanıtı değildir.

Uzun süren kaygı nasıl belirti verir?

Uzun süren kaygı yalnızca endişeli düşüncelerle sınırlı kalmayabilir. Sürekli gerginlik, dinlenememe, kolay öfkelenme, odaklanma güçlüğü, uyku bozukluğu ve yorgunluk görülebilir. Baş, kas veya karın ağrısı, çarpıntı, terleme ve nefesin yetmediği hissi de eşlik edebilir. Belirtilerin türü ve yoğunluğu kişiden kişiye değişir.

Kaygı için ne zaman uzmana gitmeliyim?

Kaygı uzun süredir devam ediyor veya uykunu, işini, okulunu ya da ilişkilerini bozuyorsa bir uzmana başvurabilirsin. Giderek daha fazla ortamdan kaçınman, günlük sorumlulukları ertelemen ya da rahatlamak için içkiye veya doktor önerisi olmayan ilaçlara yönelmen de yardım alma zamanının geldiğini gösterir. Önce doktor veya psikologla görüşebilirsin.

Kaynaklar