GAD-7 puanın, son iki haftada bildirdiğin kaygı belirtilerinin düzeyini gösterir; tek başına kaygı bozukluğu tanısı koymaz. Sonucunu anlamak için sayının yanında nasıl hissettiğine ve kaygının günlük hayatını ne kadar zorlaştırdığına bakmalısın. Kullanılan puan aralıkları çok az belirtiden şiddetli belirtilere kadar uzanır. Düşük bir sonuç, yaşadığın sıkıntıyı önemsiz yapmaz. Buradaki amaç, kendine bir tanı koymak değil, bugün atabileceğin adımı ve değerlendirme ihtiyacını belirlemektir.

İntihar düşüncelerini hayata geçirme ihtimalin varsa, kendine ciddi zarar verdiysen veya güvende kalamıyorsan hemen 112 Acil Çağrı Merkezi'ni ara. Yardım istemek için belirli bir puana ulaşman gerekmez. Mümkünse güvendiğin birinden yardım gelene kadar yanında kalmasını iste.

GAD-7 puan aralıkları ne anlama geliyor?

Standart GAD-7, son iki haftadaki yedi belirtiyi sorar. Her yanıt 0 ile 3 arasında puanlanır; toplam puan 0 ile 21 arasındadır.

  • 0-4 puan: Çok az düzeyde kaygı belirtisi.
  • 5-9 puan: Hafif düzeyde kaygı belirtisi.
  • 10-14 puan: Orta düzeyde kaygı belirtisi.
  • 15-21 puan: Şiddetli düzeyde kaygı belirtisi.

Bu aralıklar, GAD-7'nin özgün puanlamasına göre bildirilen belirtilerin düzeyini tarif eder. Kişiliğin, gücün veya geleceğin hakkında bir hüküm vermez. Kaygının nedenini de açıklamaz. Örneğin 10 puan, orta düzey belirti aralığındadır; tek başına hangi desteğe ihtiyacın olduğunu söylemez.

Bu açıklama standart GAD-7 içindir. Sonuç ekranında başka bir ölçeğin adı yazıyorsa o ölçeğin puanlama açıklamasını kullan. Henüz bir öz değerlendirme formu doldurmadıysan ayrı bir sayfadaki kaygı için öz değerlendirmeye bakabilirsin. Elinde zaten bir sonuç varsa sonraki adımı seçmek için testi yeniden yapman gerekmez.

Sonucun neden tek başına tanı koyamaz?

Bir tarama sonucu, değerlendirmeye ihtiyaç olabileceğini gösterebilir; tanının yerini tutmaz. Bazı güçlükler taramada fark edilmeyebilir, bazı kişilerdeyse belirtiler görülmesine rağmen tanı ölçütleri karşılanmayabilir. GAD taramalarına ilişkin derleme bu sınırlılıkları ele alır.

Düşük puan aldığın halde zorlanıyor olabilirsin. Son iki haftan önceki döneme göre daha sakin geçmiş olabilir. Sorular yaşadığın güçlüğü tam anlatmıyor da olabilir. Bir süredir seni zorlayan ortamlardan uzak durduğun için belirtilerin azalmış görünse bile hayatının daralması konuşmaya değer.

Görüşmede yalnızca puanını söylemekle yetinme. Mesela telefonu açmamak için aramaları kaçırdığını veya uyumadan önce ertesi günü düşünerek uzun süre oyalandığını anlatabilirsin. Bunlar tanı koymak için kullanacağın etiketler değil, yaşadıklarını açıklayan örneklerdir. Uzmanın tabloyu anlamasına yardım ederler.

Yüksek puan da her soruyu yanıtlamaz. Neden böyle hissettiğini, bunun ne kadar süreceğini veya hangi tedavinin uygun olacağını göstermez. Sonuç seni korkuttuysa bunu da söyle. Randevuya giderken kendine bir hastalık adı bulmuş olman beklenmez.

Sonraki adımı günlük hayatındaki etkiyle seç

Puanını, kaygının hayatında yarattığı güçlükle birlikte değerlendir. NICE değerlendirme önerileri, belirti şiddetinin yanında sıkıntının ve günlük işlevlerin de ele alınmasını önerir.

Sıradan bir gününe bak. Kaygı yüzünden işe gitmekten, mesajlara dönmekten veya evden çıkmaktan kaçınıyor musun? Yapman gerekenleri bitiriyor ama akşam bütün enerjini toparlanmaya mı harcıyorsun? İşlerin dışarıdan yolunda görünmesi, bunları yaparken yaşadığın yükü ortadan kaldırmaz.

Puanın düşükse ve günlük hayatın yönetilebilir durumdaysa, isteğine bağlı küçük bir baş etme çalışması seçebilirsin. Sıkıntın sürüyorsa veya seni endişelendiriyorsa yine değerlendirme iste. Yardım almak için günlük işlerinin tamamen aksamasını beklemene gerek yok.

10 ve üzerindeki puan, profesyonel değerlendirme ayarlamak için bir gerekçedir. Kaygı hayatını kısıtlıyorsa daha düşük bir puanda da destek iste. Randevu alırken “Kaygım günlük işlerimi zorlaştırıyor, değerlendirilmek istiyorum” demen yeterli bir başlangıç olabilir.

Durumun hızla kötüleşiyorsa veya temel bakımını sürdürmekte zorlanıyorsan, gecikmeden sağlık desteği al. Aradığında değişikliği açıkça anlat: Yemek yemekte, uyumakta veya kendine bakmakta ne zorlaşıyor? Güvenliğinle ilgili acil bir risk varsa randevu aramak yerine 112'yi ara.

Şimdi deneyebileceğin küçük bir adım

Dikkatini bulunduğun ortama getiren kısa bir anda kalma egzersizi deneyebilirsin. Dünya Sağlık Örgütü'nün stresle baş etme rehberi, bu tür becerilere ve düzenli uygulamaya yer verir.

Önce rahat ve güvenli bir yerde dur. Sana uygunsa gözlerini açık tut. Ayaklarının yere veya bedeninin oturduğun yüzeye değdiği noktayı fark et. Ayaklarını hafifçe yere bastır. Nefesini değiştirmek zorunda değilsin; yalnızca bulunduğun yeri fark etmeyi dene.

Çevrende sıradan bir nesne seç. Rengini, kenarlarını ve dokusunu içinden tarif et. Yakından gelen bir sesi dinle. Ardından küçük ve somut bir işe dön: Açman gereken belgeyi aç veya masandaki bir eşyayı yerine koy. Yapılacak işin küçük olması yeterli.

Sonrasında göreve dönmek biraz kolaylaştı mı, aynı mı kaldı, zorlaştı mı diye bak. Tamamen sakinleşmek şart değil. Egzersiz sıkıntını artırıyorsa bırak. Bir çalışmanın sana iyi gelmemesi başarısız olduğun anlamına gelmez; şu anda hangi yöntemin sana uygun olduğuna dair bilgi verir.

İstersen bir yakınınla aynı odada otururken de deneyebilirsin. Ondan seni sakinleşmeye zorlamasını değil, bir süre yanında kalmasını iste. Konuşmak yorucuysa bunu söyleyebilirsin. Egzersizi yapacak durumda değilsen randevu ayarlamak veya birinden bu konuda yardım istemek de bugün için yeterli bir adımdır.

Günlük pratiği zor anda kullanabileceğin kadar küçük tut

Kısa ve düzenli pratik, hangi yöntemin sana uygun olduğunu zor bir an gelmeden tanımanı sağlar. Her gün uzun bir çalışma yapman gerekmez. Denediğin şeyi ve ardından ne fark ettiğini bir cümleyle yazabilirsin. Rahatlamak için puanını tekrar tekrar kontrol etmek yerine günlük hayattaki küçük değişiklikleri izle.

Örneğin “Nesneyi tarif ettikten sonra e-postayı açmak kolaylaştı” veya “Bugün bir fark olmadı” yazabilirsin. Bir önceki gün işe yarayan yöntem bugün aynı etkiyi göstermeyebilir. Notun amacı kendini değerlendirmek değil, sonraki sefer deneyebileceğin bir seçeneği hatırlamaktır.

HelpClinic, Türkiye'de 18 yaş ve üzerindeki yetişkinler için ücretsiz bir öz yardım uygulamasıdır. Nasıl hissettiğini belirtirsin, uygulama uygun bir egzersiz önerir. Ardından “yardımcı oldu”, “biraz yardımcı oldu”, “yardımcı olmadı” veya “daha kötü hissettirdi” olarak işaretlersin. Ertesi günün planı bu geri bildirimi kullanır; yardımcı olan araçlar araç kutuna eklenir.

İlk egzersizi hesap oluşturmadan deneyebilirsin. Ücretsiz kullanım için ödeme kartı gerekmez; kriz numaraları giriş yapmadan açılır. Uygulama tanı koymaz, tedavi sunmaz ve profesyonel bakımın yerini almaz. Değerlendirme ayarlarken bir egzersiz deneyebilirsin. Destek almak için önce öz yardım çalışmalarını bitirmen gerekmez.

Türkiye'de kime başvurmalı, görüşmeye ne götürmelisin?

Kaygın sürüyorsa, günlük hayatını etkiliyorsa veya seni endişelendiriyorsa aile hekiminden değerlendirme isteyebilirsin. Hangi uzmana ihtiyacın olduğunu önceden bilmen gerekmez. Aile hekimin yaşadıklarını ve bedensel yakınmalarını değerlendirip gerektiğinde ilgili uzmana yönlendirebilir.

Devlet hastanesinde Ruh Sağlığı ve Hastalıkları, yani psikiyatri polikliniği için MHRS üzerinden doğrudan randevu da alabilirsin. İlk adımı atmak için önce kendine tanı koyman veya aile hekiminden mutlaka sevk alman gerekmez. Randevuyu alırken başvuru sürecini ve yanında getirmen gereken belgeleri kurumdan öğren.

Görüşmeden önce kısa bir not hazırla. İlk görüşmeye hazırlanma rehberi de hazırlığını kolaylaştırabilir. Ayrıntılı bir yaşam öyküsü yazmak zorunda değilsin; zorlandığın bir güne ait somut bir örnekle başlayabilirsin.

Şu şablonu kopyalayabilirsin: Puanım ve tarih: __. Ne zaman başladı: __. Zor bir günde neler oluyor: __. Kaçındığım veya yapmakta zorlandığım işler: __. Neleri denedim, nasıl hissettirdi: __. En çok endişelendiğim konu: __.

Bedensel belirtilerini ve halen aldığın sağlık desteğini de ekle. Notunu okuyabilir veya uzmana verebilirsin. Değerlendirmenin nasıl ilerleyeceğini, sonraki adımı ve randevular arasında zorlanırsan kime başvurabileceğini sor. Bugün notunun ilk satırına puanını ve tarihi yaz.

Sık sorulan sorular

GAD-7 testinde 10 puan ne demek?

GAD-7 ölçeğinde 10 puan, yaygın kullanılan sınıflandırmada orta düzey kaygı belirtilerine karşılık gelir ve profesyonel değerlendirme için bir gerekçedir. Tek başına kaygı bozukluğu tanısı koymaz veya hangi tedaviye ihtiyacın olduğunu göstermez. Görüşmede bu durumun ne zamandır sürdüğünü, neleri zorlaştırdığını ve yapabildiğin işlerin sana ne kadar çabaya mal olduğunu anlat. Puanını tarih bilgisiyle birlikte yanında götürebilirsin.

GAD-7 puanım düşük ama kaygılıyım, yardım almalı mıyım?

Evet, puanın düşük olsa da kaygın seni zorluyorsa yardım isteyebilirsin. GAD-7 belirli belirtileri son iki hafta üzerinden sorar; bütün yaşadıklarını veya geçmişini kapsamaz. Uykun, işin, ilişkilerin ya da günlük işlerin etkileniyorsa bunları bir uzmana anlat. Destek istemek için daha yüksek bir sonuç beklemen veya aynı testi tekrar tekrar yapman gerekmez. Günlük hayatından somut bir örnek götürmen yeterli bir başlangıçtır.

GAD-7 sonucum yüksek çıktı, ne yapmalıyım?

Profesyonel değerlendirme için randevu al ve sonucunu günlük hayatından örneklerle birlikte paylaş. Yüksek puan tek başına tanı veya acil durum anlamına gelmez. Randevunu ayarlarken istersen kısa bir anda kalma egzersizi deneyebilirsin; yardım almadan önce öz yardım çalışmaları tamamlaman gerekmez. Kendine zarar verme riski varsa veya güvende kalamıyorsan puanın ne olursa olsun hemen 112 Acil Çağrı Merkezi'ni ara.

Kaynaklar